Herkennen is belangrijk
5 Handige Tips. Je hoort het tegenwoordig overal in het nieuws: kunstmatige intelligentie (AI) is inmiddels zó goed geworden dat het bijna niet meer van echt te onderscheiden is. En dat klopt. Helaas hebben ook kwaadwillende mensen deze techniek ontdekt. Waar je een oplichter vroeger nog weleens herkende aan kromme zinnen, typefouten of een raar buitenlands accent, maakt AI nu in een handomdraai foutloze Nederlandse brieven, nepfoto’s (deepfakes) en zelfs levensechte stemmen.
Dat klinkt angstaanjagend, en dat is het ook als je niet weet waar je op moet letten. Maar laat je niet bang maken. Met deze 5 handige tips zet je de sluwe trucjes van AI-oplichters direct in de schijnwerpers en zorg je ervoor dat jij minder snel wordt belazerd.
Tip 1: Tel de vingers op een foto (Deepfake controle)
AI is heel goed in het maken van gezichten, maar heeft enorme moeite met biologie en kleine details. Als je een foto ziet van een BN’er die een product aanprijst, of een opmerkelijk nieuwsbericht op Facebook, kijk dan heel goed naar de handen. AI snapt de anatomie van de mens vaak nog niet. Zie je zes vingers, vreemde plooien, of een hand die raar uit een mouw komt? Dan weet je direct: dit is een nepfoto.
Tip 2: Let op een ‘glazige’ blik en plastic huid
Personen op AI-foto’s en in nepvideo’s zien er vaak té perfect uit. De huid is spiegelglad, alsof de persoon van plastic is gemaakt. Kijk ook goed naar de ogen: mensen in deepfake-video’s knipperen vaak onnatuurlijk weinig en hebben een wat glazige, lege blik. Bewegen de lippen daarnaast net niet helemaal synchroon met de woorden die je hoort? Dan kijken je ogen naar een computerwondertje van een oplichter.
Tip 3: Luister naar de ‘robot-stilte’ bij spraakberichten
Oplichters kunnen tegenwoordig de stem van je kind of kleinkind binnen een paar seconden perfect namaken via de computer (Voice Cloning). Ze sturen dan een gesproken WhatsApp-bericht of bellen je op: “Mam, ik heb snel geld nodig.” Een nagemaakte AI-stem heeft echter bijna nooit natuurlijke achtergrondgeluiden. Je hoort geen wind, geen voorbijrijdende auto’s of rinkelend servies. Het is een kille, vlakke en onnatuurlijke stilte op de achtergrond.
Tip 4: Stel een onverwachte vraag
Word je gebeld door een bekende die met een dringend verhaal om geld vraagt, maar vertrouw je het niet helemaal? AI-stemmen kunnen heel moeilijk live een spontaan gesprek voeren. Stel direct een onverwachte vraag die een computer niet kan weten. Vraag bijvoorbeeld: “Hoe heet de hond van de buren ook alweer?” of “Wat hebben we vorige week zondag gegeten?”. De AI zal haperen, in herhaling vallen of een volkomen logisch klinkend, maar fout antwoord geven.
Tip 5: Kijk naar de haast, niet naar de spelfouten
Omdat e-mails van de ‘bank’ of de ‘Belastingdienst’ door AI tegenwoordig in foutloos Nederlands worden geschreven, herken je ze niet meer aan taalfouten. Let daarom puur op de inhoud. Probeert het bericht je bang te maken? Moet je nú direct op een linkje klikken om te voorkomen dat je bankrekening wordt geblokkeerd? Dat is het grootste alarmsignaal. Een echte instantie dwingt je nooit om binnen een uur te handelen.
De Gouden Regel: Verifieer altijd via een omweg
Er is één regel die áltijd werkt, hoe slim de AI ook is: Vertrouw het bericht niet, maar controleer het zelf via een omweg.
Krijg je een dringend appje of een vreemd telefoontje van je kind om geld? Hang direct op. Zoek het telefoonnummer op dat je al jaren in je adresboek hebt staan en bel diegene zelf op. Vraag direct: “Schat, appte jij mij net?” Binnen tien seconden weet je of het echt is. Krijg je een mail van de bank? Klik nooit op de link. Open zelf je internetbrowser, typ het vertrouwde adres van je bank in en log daar veilig in om te kijken of er echt een bericht klaarstaat.
Op het eerste gezicht lijken deze foto’s identiek. Maar kijk eens heel goed naar de rechterfoto. Zie je dat de vader (links) een vinger mist bij zijn hand? En kijk eens naar de ogen en de mond van de dochter (rechts): haar spontane lach is veranderd in een kille, glazige AI-blik. Dit is hoe subtiel nepfoto’s tegenwoordig zijn!”
Wat grote bedrijven en instanties nóóit zullen doen
Oplichters proberen je altijd wijs te maken dat een situatie ‘officieel’ en ‘dringend’ is. Maar als je de vaste regels van grote bedrijven en instanties kent, prik je daar zo doorheen. Dit zijn de dingen die legitieme organisaties nooit doen:
- Banken vragen nooit om je pincode of inloggegevens: Geen enkele bank zal je ooit via een mail, SMS of WhatsApp vragen om je pincode, je inlogcodes of de cijfers op je bankpas.
- De overheid of politie vraagt nooit om directe betaling via WhatsApp of SMS: De Belastingdienst, het CJIB (van de verkeersboetes) of de politie zullen je nooit een appje sturen met een link om direct een schuld te betalen via iDEAL. Zij sturen altijd een officiële brief per post of via MijnOverheid.
- Instanties vragen nooit om je bankpas op te sturen: Word je gebeld of gemaild met het verhaal dat je bankpas “verouderd” is en dat je deze moet opsturen in een envelop? Trap er niet in. Banken vragen je nooit om een pas op te sturen. Een oude pas knip je altijd zelf doormidden (dwars door de gouden chip heen) en gooi je in de prullenbak.
- Grote bedrijven sturen geen koerier aan de deur: Oplichters bellen soms met het verhaal dat er “vandaag nog een koerier langskomt om uw waardevolle spullen of bankpas veilig te stellen vanwege een hack”. Dit doet een bank of computerbedrijf (zoals Microsoft) nooit.
- Bedrijven vragen nooit om cryptogeld (zoals Bitcoins): Vraagt een instantie of een helpdeskmedewerker je om een openstaande rekening te betalen met Bitcoins of via cadeaubonnen (zoals App Store-kaarten)? Dan is het 100% oplichting. Dit zijn geen wettige betaalmiddelen voor officiële bedrijven.
Conclusie: Jij blijft de slimste
AI is een krachtige machine, maar de machine heeft geen gezond verstand. Criminelen hopen dat je in de paniek schiet en direct handelt. Door rustig adem te halen, de details te bekijken en altijd zelf even terug te bellen via het bekende nummer, ben jij de AI-oplichter te slim af.